donderdag 15 februari 2018

Oude borduurpatronen opnieuw uitgebracht

De boekjes van Maria van Hemert zijn een begrip en iedere zichzelf respecterende handwerkster heeft er een paar in de kast staan of is op zoek naar de ontbrekende nummers. Als er een ontbrekend nummer aan de verzameling toegevoegd kan worden om ‘m compleet te maken wat kun je dan gelukkig zijn.
En als het dan ook nog eens zo is dat er een van de 24 platen toegevoegd kan worden….!?
Je hoeft niet langer te zoeken, al de platen en boekjes zijn gedigitaliseerd en worden op de website van Vrouwen van Nu weergegeven.




Er zijn door Maria van Hemert 24 platen met patronen verzameld mét bijbehorende handleidingen. En niet andersom.
De patronen zijn overgenomen van Nederlandse handwerken en andere uitingen van oude volkskunst. Houtsnijwerk, smeedwerk, leerwerk, aardewerk enz.
Op de achterkant van de platen noemt Maria van Hemert de mogelijkheden om een patroon te verkleinen of vergroten en de opmerking om de patronen niet zomaar na te maken maar om er een eigen invulling aan te geven.
Een mooie zin staat ook in de inleiding van de boekjes: ” Alleen eigen, levend werk kan de herleving van het vrouwelijk handwerk brengen die wij met deze uitgave beogen.”

De aanleiding om een handwerkuitgave te realiseren was een tentoonstelling die in 1943 en ‘44 gehouden werd in het Openlucht museum in Arnhem en in de Bijenkorf te Amsterdam.
De naam ‘Voortborduren aan Grootmoeders handwerk’ is ontleend aan de naam van de tentoonstelling.
Er zijn 7 boekjes uitgegeven:
1.Open zomen, stopwerk.
2.Witwerk, sneewerk.
3.Tapisseriewerk.
4.Merken en stoppen.
5.Vrij borduurwerk 1.
6.Vrij borduurwerk 2.
7. Ajourwerk.

De platen 1 en 2 hebben betrekking op het boekje Open zomen en stopwerk
De platen 3 t/m en 17 t/m 20 geven motieven van voorwerpen van oude volkskunst en kunnen gebruikt worden bij de boekjes Vrijborduren 1 en 2. De platen 9 t/m 16 en 21 t/m 24 zijn voor kruissteek of Tapisseriewerk.
De boekjes en platen konden besteld worden bij het Algemeen secretariaat van de Nederlandse Bond van Plattelandsvrouwen, Z.O. Buitensingel 234a, Den Haag.
Vooruitbetaling was noodzakelijk en dat kon per giro of per postwissel .
De eerste boekjes waren te bestellen voor 90 cent en de platen voor 30 cent.(porto inbegrepen)
Later wordt de prijs verhoogd naar f 1.00 en f 0.50. Dan zit het kantoor al op de Jan van Nassaustraat 63.
De boekjes en platen zijn in fasen gereedgekomen. De platen 1 t/m 8 en de boekjes 1 en 5 werden het eerst gelanceerd, later de boekjes 3, 4 en 7 met bijbehorende platen.
Vrijborduren 2 is het laatst uitgegeven.


Enkele feiten:

Er is vrij weinig van de persoon Maria van Hemert bekend.
Ze mocht de uitgave van de boekjes niet beleven.
Ze is overleden in april 1949. Haar werk legateerde ze aan het Nederlands Openlucht Museum in Arnhem die door de verkoop van handwerkpatronen en anderszins een fonds beheerd dat haar naam draagt.
Haar prachtige werkstukken zijn in het museum ten allen tijde te bekijken, staat in het voorwoord van haar boekjes.

Maria van Hemert heeft in 1943 in opdracht van het Openlucht Museum in Arnhem onderzoek gedaan naar handwerk op Marken. Deze studie resulteerde in het boek: De handwerken op het eiland Marken.

Na de oorlog schreef de Foriening foar Fryske folkskunst jaarlijks een Maria van Hemert prijsvraagvraag uit .

Samen met Jan Kamman, fotograaf, tekenaar, schilder heeft Maria een borduurlap gemaakt. Maria heeft in de Hongerwinter een poos bij Jan Kamman gewoond in Rotterdam en om de tijd te vullen maakten ze een ontwerp voor een wandkleed. Samen bespraken ze welke belangrijke gebeurtenissen van de bezetting op de lap moesten komen. Jan maakte de tekeningen en Maria borduurde, in kruissteek, de motieven. In 1949 is het patroon uitgegeven. De lap bevind zich in Museum Rotterdam.

Winand Roukes was (1948-1956) directeur van het Nederlands Openlucht Museum in Arnhem. Hij was pionier op het gebied van dialectologie en volkskunde. Lector aan de universiteit Nijmegen en docent in Wageningen. Met zijn welwillende medewerking zijn de boekjes en platen uitgegeven door de NBvP.
In 1955 is er een grote tentoonstelling van klederdrachten in Arnhem.
In de vitrines ligt handwerk van het eiland Marken.
Veel kostuums zijn verdwenen door oorlogshandelingen maar de toen nog bestaande drachten werden getoond.

Hil (Hillegonda)Bottema, 1913-1968, was documentatie medewerker in het Openlucht Museum in Arnhem. Samen met Maria heeft ze een kruissteek patroon voor een borduurlap gemaakt dat in 1947 uitgegeven is.
Net als Maria van Hemert was Hil Bottema zeer geïnteresseerd in volkskunst. Voor en na de oorlog schreef ze boeken en publicaties en illustreerde ze deze zelf met tekeningen en knipwerk.
Nederlandsche handarbeid uit 1940
Merklappen oud en nieuw uit 1942

Uit een artikel in een naamloos tijdschrift (blz.13 en 14 gevonden in een bewaarmap)
Een zeer intensieve en geslaagde poging om tot verbetering van het persoonlijke handwerk te komen was de cursus ’Open zomen en stopwerk welke in Leeuwarden is gegeven. Ook de landelijke wedstrijd die de NBvP voor zijn leden georganiseerd heeft aan de hand van de door genoemde Bond uitgegeven boekjes ‘Open zomen en stopwerk’ en ‘Vrij borduren’ door wijlen Marie van Hemert was een succes.”

De Antique Pattern Library (APL) heeft de boekjes nu gescand en van een watermerk voorzien en gepubliceerd op de eigen site.
De Antique Pattern Library is een van de projecten van New Media Arts Inc., een Amerikaanse non-profit organisatie. Het is geen zelfstandige organisatie, maar voortgekomen uit een ouderwetse mailing list, van  oprichter Judith Adele. APL publiceert oude (antieke) haak- en borduurpatronen die door liefhebbers worden aangeleverd. Het project beoogt om oude patronen, handleidingen en documentatie gratis toegankelijk te maken voor iedereen die daar niet-commercieel gebruik van wil maken.
Tekst van Ietje de Graaf

Geen opmerkingen:

Een reactie posten